Kuvajtsko izdanje jednog od kanonskih dela svetske ergodičke književnosti
Posle pune 42 godine od prvog objavljivanja, Hazarski rečnik Milorada Pavića konačno je objavljen na arapskom jeziku, u izdanju kuvajtske izdavačke kuće Wasm Publications, u prevodu Mohameda Ajata Hane (Mohammed Ayat Hanna).
Ovim izdanjem Hazarski rečnik dobio je svoj 41. prevod, čime je postao dostupan i čitaocima jednog od najvećih jezičkih, kulturnih i civilizacijskih prostora sveta.
Istovremeno, ovo izdanje ima i snažnu simboličku vrednost. Roman čija je unutrašnja struktura izgrađena na susretu jevrejske, hrišćanske i islamske tradicije, posle 42 godine konačno je progovorio i na jeziku jedne od tih velikih civilizacija.
Put do ovog izdanja trajao je više od četiri decenije.
Iako je roman preveden na četrdeset jezika i odavno zauzeo mesto među najznačajnijim delima savremene svetske književnosti, upravo je objavljivanje na arapskom jeziku predstavljalo jedan od najdužih i najzahtevnijih međunarodnih izdavačkih poduhvata u istoriji ove knjige.
Tokom godina vođeni su brojni razgovori i pregovori sa izdavačima širom arapskog sveta, ali bez uspeha. Tek zahvaljujući dugogodišnjoj saradnji sa turskom agencijom Introtema Translation and Copyright Agency, otvoren je put ka izdavaču u Kuvajtu i realizaciji ovog izuzetnog projekta.
Prvo izdanje Hazarskog rečnika objavljeno je 1984. godine. Četrdeset prvi prevod potvrđuje da Hazarski rečnik i posle više od četiri decenije nastavlja da osvaja nove čitaoce širom sveta.
*
Povodom objavljivanja prvog arapskog izdanja Hazarskog rečnika, književnica Jasmina Mihajlović, naslednica autorskih prava Milorada Pavića, izjavila je:
Na ovo izdanje čekali smo pune četrdeset dve godine. Posle četrdeset prevoda, Hazarski rečnik konačno je progovorio i arapskim jezikom. Za mene ovo nije samo četrdeset prvi prevod. To je potvrda da velika književnost ne poznaje granice i da pronalazi put i tamo gde se činilo da ga nema. Posebno me raduje što knjiga koja je spojila jevrejsku, hrišćansku i islamsku tradiciju danas ulazi upravo u arapski kulturni prostor. Ovo izdanje doživljavam kao jedan od najvažnijih događaja u međunarodnoj recepciji Milorada Pavića u poslednjim decenijama.
Od postmodernizma ka ergodičkoj književnosti
Objavljivanje arapskog izdanja Hazarskog rečnika prilika je da se skrene pažnja na jednu važnu činjenicu koja je u međunarodnoj nauci o književnosti odavno prihvaćena, ali je u Srbiji još uvek nedovoljno poznata.
Danas se Hazarski rečnik u međunarodnoj nauci o književnosti smatra jednim od kanonskih dela svetske ergodičke književnosti.
Pojam ergodička književnost (ergodic literature) uveo je 1997. godine norveški teoretičar Espen J. Aarseth u svojoj kapitalnoj studiji Cybertext: Perspectives on Ergodic Literature.
Naziv potiče od grčkih reči ergon (rad) i hodos (put), a označava književna dela koja od čitaoca zahtevaju aktivno učešće u procesu čitanja. Za razliku od tradicionalnog romana, koji se čita od početka do kraja, ergodička književnost omogućava različite puteve kroz tekst, različite redoslede čitanja i različita značenja.
Za razliku od tradicionalnog romana, u ergodičkom delu čitalac nije samo primalac teksta već i saučesnik u njegovom oblikovanju. Upravo je Hazarski rečnik postao jedan od najpoznatijih primera takvog načina čitanja.
Upravo zbog toga Hazarski rečnik danas zauzima posebno mesto u istoriji svetske književnosti kao jedno od dela koje je najavilo hipertekstualnu, digitalnu i interaktivnu književnost XXI veka.
Milorad Pavić je ovu književnoteorijsku odrednicu prihvatio još za života, smatrajući da ona daleko preciznije opisuje prirodu njegovog književnog postupka od oznake „postmodernizam“.
Nažalost, ovaj pojam još nije dovoljno prisutan u srpskoj univerzitetskoj nastavi i književnoj kritici.
Objavljivanje arapskog izdanja nije samo veliki izdavački uspeh. Ono označava trenutak u kojem Hazarski rečnik ponovo pokazuje da velika književnost nastavlja da osvaja nove jezike, nove čitaoce i nove načine čitanja
Bibliografske informacije
Milorad Pavić
Hazarski rečnik — arapsko izdanje
Prevod: Mohamed Ajat Hana (Mohammed Ayat Hanna)
Izdavač: Wasm Publications, Kuvajt
Prvo arapsko izdanje: 2026.
ISBN: 978-1-961628-66-3
Ovo je prvo arapsko izdanje Hazarskog rečnika i 41. prevod romana na svetske jezike.
Fotografije: ljubaznošću izdavačke kuće Wasm Publications, Kuvajt.
